Αρθρα - γνωμεσ
>
ιστοριεσ

Τι πάει τόσο λάθος στο Υπουργείο Πολιτισμού (πέρα από τις πρόσφατες αποκαλύψεις);

Το υπουργείο Πολιτισμού βρίσκεται φυσικά στο επίκεντρο μιας τεράστιας κρισης το τελευταίο διάστημα. Όμως πέρα από τις πρόσφατες τραγικές αποκαλύψεις, τι άλλο γίνεται στο υπουργείο Πολιτισμού; Ή καλύτερα τι θα έπρεπε να γίνεται, εδώ και χρόνια;

Η κυρία Μενδώνη, υπουργός Πολιτισμού κατά τον τελευταίο 1,5 χρόνο, έχει βρεθεί τον τελευταίο καιρό, και δικαίως, στο επίκεντρο μιας θύελλας διαμαρτυριών από τον πολιτικό και καλλιτεχνικό χώρο, εξαιτίας της υπόθεσης Λιγνάδη. Είναι θέμα χρόνου λοιπόν να φύγει και εκείνη από την θέση της επιτέλους, έπειτα από τον ανισόρροπο αυτό άνθρωπο που είχε τοποθετήσει στο τιμόνι του θεατρικού κόσμου της χώρας. Στ’ αλήθεια όμως, πέρα από την τρομερή αυτή κρίση που βιώνουμε σε κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο, γιατί άλλο θα μείνει στην πολιτική ιστορία της χώρας η κυρία Μενδώνη; Ελάχιστα πράγματα βασικά.

Η κυρία Μενδώνη, για να είμαστε ειλικρινείς βέβαια, πέρα από την εγκληματική αμέλεια της και την ανικανότητα στον χειρισμό της οικονομικής καταστροφής του καλλιτεχνικού κόσμου, εξαιτίας της πανδημίας, δεν διέφερε και πολύ από τους περισσότερους και τις περισσότερες προκατόχους της. Σίγουρα αντιμετώπισε πρωτόγνωρες συνθήκες, όμως αυτό δεν την καθιστά λιγότερο υπεύθυνη από τους προηγούμενους. Δυστυχώς, τα τελευταία πολλά χρόνια έχει παρατηρηθεί μια γενικότερη έλλειψη οράματος από τη μεριά της εκάστοτε ηγεσίας του υπουργείου πολιτισμού. Σε μια χώρα με τόσο πληθωρικό πολιτισμό, τόσο εκτεταμένη ιστορία και τόσες καλλιτεχνικές αναζητήσεις, θα έλεγε κανείς ότι μάλλον θα έπρεπε να υπάρχει ακολούθως και μια σαφής στρατηγική για την ενίσχυση του σύγχρονου νεοελληνικού πολιτισμού και την προώθηση του και στο εσωτερικό και, κυρίως, στο εξωτερικό.

Και κάπου εδώ στην συζήτηση μπαίνει η Ισλανδία, η Νότια Κορέα και η Τουρκία. Τρεις χώρες με πολύ διαφορετικές κοινωνίες, διαφορετικά οικονομικά μεγέθη και προσεγγίσεις στην προώθηση του πολιτισμού τους. Ειδικότερα σε αυτό το άρθρο θα ήθελα να αναφερθώ πιο συγκεκριμένα στον ευρύτερο οπτικοακουστικό πολιτισμό, ο οποίος στον 21ο αιώνα έχει εκ των πραγμάτων και την μεγαλύτερη κατανάλωση.

Ας ξεκινήσουμε από το παράδειγμα της Ισλανδίας. Η Ισλανδία είναι μια μικρή νησιωτική χώρα στον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, με μόλις 350.000 κατοίκους και απόσταση από την ηπειρωτική Ευρώπη περίπου 1.500 χιλιόμετρα παγωμένης θάλασσας. Η γλώσσα της Ισλανδίας είναι δύσκολη, αρχαϊκή και ιδιαίτερα περίεργη στο άκουσμα. Θα έλεγε λοιπόν κανείς ότι γενικά η χώρα αυτή δεν θα έπρεπε να διαθέτει μια ξεχωριστή παρουσία στο πάνθεον των επιτυχημένων παραδειγμάτων πολιτισμικού marketing. Τα δεδομένα όμως είναι πολύ σαφή. Μια σειρά από Ισλανδικές ταινίες και σειρές, παραγωγές του RUV, δηλαδή της κρατικής τηλεόρασης της Ισλανδίας, ή και ανεξάρτητων δημιουργών, βρίσκονται ήδη στο Netflix και σε άλλες γνωστές streaming υπηρεσίες, με πολλές ακόμα παραγωγές να έρχονται τα επόμενα χρόνια. Η Ισλανδία διαθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, μια μοναδική πολιτισμική κληρονομία και τα ιδανικά σκηνικά για συγκεκριμένα είδη ταινιών, σειρών και βιβλίων. Επομένως, με την χάραξη σωστής στρατηγικής στην προώθηση αυτών των χαρακτηριστικών της χώρας, οι μικροί Ισλανδοί έχουν καταφέρει μέσα σε ελάχιστα χρόνια να αναδείξουν την χώρα τους σε έναν πολλά υποσχόμενο παίκτη των streaming υπηρεσιών, με λαμπρές προοπτικές για το μέλλον.

Προχωρώντας στο επόμενο παράδειγμα, εκείνο της Κορέας, τώρα θα πρέπει να επιστρέψουμε κάποιες δεκαετίες πίσω, όταν η Σεούλ πρωτοεπιλεγόταν να φιλοξενήσει του Ολυμπιακούς Αγώνες του 1988. Η Νότια Κορέα, αμέσως μετά τον καταστροφικό πόλεμο της Κορέας, κατά τις δεκαετίες του ’50, του ’60 και του ’70, όσο περίεργο κι αν ακούγεται, δεν διέθετε μια οικονομία ιδιαίτερα καλύτερη από ό,τι η γειτονική της κομμουνιστική Βόρεια Κορέα. Σίγουρα επρόκειτο για μια ανερχόμενη οικονομία, αλλά σε καμία περίπτωση παρόμοια με το σημερινό επιτυχημένο οικονομικά μοντέλο που έχει η χώρα. Επίσης, ένας σημαντικός παράγοντας για την έλλειψη κανονικότητας κατά τις ταραγμένες αυτές δεκαετίες του 20ου αιώνα, ήταν και η παρουσία των στρατιωτικών στα πολιτικά πράγματα, με μια σειρά από δικτατορίες και αυταρχικά καθεστώτα. Από την δεκαετία του ’80 όμως, τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Η πολιτική σκηνή εξομαλύνθηκε σημαντικά και με την ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων, η χώρα αποφάσισε να υιοθετήσει μια ολοένα και πιο δυναμική τακτική προώθησης του πολιτισμικού πλούτου της Κορέας. Αυτή η κολοσσιαία προσπάθεια άρχισε να γιγαντώνεται ουσιαστικά βέβαια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, περίπου από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και δεν χρειάζεται πολύ για τον μέσο δυτικό άνθρωπο ώστε να καταλάβει το μέγεθος της επιτυχίας των Κορεατών. Τα K-Dramas και η K-Pop κυριαρχούν στις τάσεις των νέων όλης της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως νεαρά κορίτσια για να είμαστε ειλικρινείς, κατακλύζονται καθημερινά από ερεθίσματα made in Korea. Υιοθετούν την μόδα της Κορέας, την μουσική, τις σειρές και τις ταινίες, ακόμη και τον τρόπο ζωής σε ορισμένες περιπτώσεις. Ταυτόχρονα η Κορεατική γλώσσα είναι μια από τις πιο δημοφιλείς γλώσσες για εκμάθηση στη Δύση. Ξεκινώντας ταπεινά με την εξαγωγή σειρών και μουσικής στις γειτονικές της χώρες αρχικά, κατά την εποχή της παγκοσμιοποίησης η Νότια Κορέα φαίνεται να επηρεάζει όσο λίγες σε πολιτισμικό επίπεδο. Και κάπως έτσι μια χώρα που θα έπρεπε να ωχριά μπρος στους γιγάντιους γείτονες της, Ρωσία, Κίνα και Ιαπωνία, κατάφερε να βάλει τα γυαλιά στους πάντες και μέσα σε τρεις μόλις δεκαετίες να φτάσει τις πρωταθλήτριες του πολιτισμικού ιμπεριαλισμού, Ηνωμένες Πολιτείες και Ηνωμένο Βασίλειο.

Και κάπως έτσι καταλήγουμε στο τελευταίο από τα παραδείγματα που έθεσα παραπάνω, αυτό της γειτονικής μας Τουρκίας. Η Τουρκία ξεκίνησε δυναμικά κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του αυταρχικού νέο-οθωμανιστή προέδρου της κ.Ερντογάν, μια τεράστια προσπάθεια πολιτικού επεμβατισμού στις υποθέσεις όλων των γειτονικών, και μη, κρατών στα οποία μπορούσε. Ένα τεράστιο τμήμα της προσπάθειας αυτής ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι βασίστηκε και στα λεγόμενα ‘‘soft skills’’ της τουρκικής ηγεσίας. Ένα από αυτά ήταν και ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός. Περίτρανο παράδειγμα αποτελούν οι τούρκικες σειρές που έχουν παιχτεί κατά κόρων από τα ελληνικά κανάλια, αλλά και από το Νέτφλιξ φυσικά. Η Τουρκία και οι τουρκικές μειονότητες ανά την Ευρώπη σαφώς είναι μια τεράστια αγορά από μόνες τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο παραγωγής και μεγαλύτερο περιθώριο ανάπτυξης. Το αξιοσημείωτο εδώ όμως είναι άλλο. Η Τουρκία δίνει εξαιρετικά μεγάλη σημασία στην πολιτισμική διείσδυση σε χώρες των Βαλκανίων, της Κεντρικής Ασίας και της Βόρειας Αφρικής, είτε αυτό έχει να κάνει με την παραγωγή των μισών ριάλιτυ της χώρας, είτε με την δημιουργία τουρκικών σχολείων και νοσοκομείων. Οι Τούρκοι σίγουρα επενδύουν πολλά χρήματα, αλλά, στα πλαίσια του εθνικιστικού και αλυτρωτικού προγράμματος της ηγεσίας της χώρας, το κάνουν στοχευμένα, χρησιμοποιώντας ιστορικά, γεωπολιτικά και εθνολογικά κριτήρια. Ταυτόχρονα οι Τούρκοι, ειδικά μέσω των σειρών και των ταινιών, προωθούν, δια χειρός του μηχανισμού προπαγάνδας του Ερντογάν, μια εικόνα ευημερίας, ασφάλειας και σταθερότητας. Αρκεί μια απλή έρευνα στα σενάρια αυτών των παραγωγών. Κλασικές συνταγές story-telling με απλή δομή τις περισσότερες φορές. Το τέλειο φορμάτ δηλαδή για την προώθηση της κραταιάς Τουρκίας που έρχεται να αναδειχθεί σε κυρίαρχη δύναμη του 21ου αιώνα. Μπορεί αυτό να μην ισχύει στην πραγματικότητα, αλλά ουδεμία σημασία έχει. Αν ο Can πίνει κοκτέιλ με την Sanem σε κάποιο μπαρ στον Βόσπορο, σ’ εκείνο το τούρκικο του ΣΚΑΙ που κανείς δεν θυμάται τον τίτλο, τότε έτσι θα γίνεται στην Τουρκία…

Εν πάση περιπτώσει, το ζήτημα μετά από όλη αυτή την ανάλυση είναι ένα. Πού κολλάει το Υπουργείο Πολιτισμού, οι φορείς, η ΕΡΤ, οι Έλληνες δημιουργοί και στην τελική και ο ίδιος ο ελληνικός πολιτισμός με όλα αυτά. Το συμπέρασμα που ήθελα να καταλήξω είναι ότι εάν ο ελληνικός πολιτισμός θέλουμε να έχει μέλλον, θα πρέπει να έχει ένα διεθνές και εξωστρεφές μέλλον. Η Αθήνα είναι η πρωτεύουσα της Ευρώπης με τα περισσότερα θέατρα. Διαθέτουμε μια μουσική σκηνή με απίστευτη ποιότητα και νέα ταλέντα να αναδεικνύονται διαρκώς, ειδικά από τα Μουσικά Σχολεία, που συμβάλουν τρομερά σε αυτό. Έχουμε μια από τις πιο συναρπαστικές, αρχαίες και ποικιλόμορφες ιστορικές και πολιτισμικές παραδόσεις. Είμαστε η χώρα που γεννήθηκε το θέατρο, η ποίηση και η δημοκρατία. Και όσο κι αν αυτό μοιάζει με κάποιον εθνολιγούρικο πανηγυρικό, είναι η αλήθεια. Και σαν συνεχιστές αυτής της παράδοσης, έχουμε την ηθική υποχρέωση να χαράξουμε μια εθνική γραμμή προώθησης του πολιτισμού μας για τον 21ο αιώνα.

Είμαστε μια μικρή χώρα σε μια θάλασσα εθνικών κρατών και μόνο εάν παίξουμε έξυπνα το παιχνίδι της πολιτισμικής προώθησης θα μπορέσουμε να βγούμε κερδισμένοι. Πολλά σοβαρά ζητήματα, όπως το ζήτημα με τα πνευματικά δικαιώματα των καλλιτεχνών, πρέπει να βρουν άμεσα επίλυση. Έπειτα, πρέπει να δοθεί περισσότερο βάρος στις διεθνείς καλλιτεχνικές συνεργασίες σε κάθε τομέα και φυσικά στην ενίσχυση της ελληνόφωνης εκπαίδευσης στο εξωτερικό, όχι μόνο για τους Έλληνες του εξωτερικού, αλλά και για όσους περισσότερους ξένους που επιθυμούν να μυηθούν στην ελληνική γλώσσα και την ελληνική κουλτούρα. Δεν αποτελούμε κάποια γλωσσική υπερδύναμη, όπως είναι η Ισπανία ή η Γαλλία φερ’ ειπείν, ωστόσο μπορούμε να εξελιχθούμε σε μια σημαντική περιφερειακή πολιτισμική δύναμη. Το υπουργείο Πολιτισμού θα έπρεπε να βοηθάει όσο το δυνατόν περισσότερους Έλληνες δημιουργούς να κάνουν ταινίες και σειρές και να τις προωθούν στο εξωτερικό, αλλά να διευκολύνει και ξένες παραγωγές να έρχονται στην Ελλάδα. Μια παρόμοια προσπάθεια θα έπρεπε επίσης να γίνει με την ενίσχυση των μεταφραστικών προσπαθειών σύγχρονων Ελλήνων λογοτεχνών και την ακόμα εντονότερη προώθηση της Ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Αυτό δεν αποτελεί ένα μανιφέστο σαφών ιδεών προς το υπουργείο, όμως είναι σίγουρα μια έκθεση ιδεών, οι οποίες θα έπρεπε να έχουν προβληματίσει το υπουργείο Πολιτισμού πολλά χρόνια πριν. Ελπίζω πραγματικά η νέα ηγεσία που θα αναδειχθεί στον υπουργικό θώκο να σπάσει την παράδοση όλων των προηγούμενων…    

Νίκος Διονυσάτος
@NDionysatos
Ο Νίκος Διονυσάτος είναι επικεφαλής του Τομέα Πολιτισμού και Αθλητισμού της Πρωτοβουλίας Νέων, τελειόφοιτος Μουσικού Σχολείου και πρόεδρος του 15μελούς κατά τα προηγούμενα χρόνια.
ΓΙΝΕ ΜΕΛΟΣ

Είναι στο χέρι σου!

Είναι στο χέρι σου!
Γινε μελοσ τησ Πρωτοβουλιασ